Hỗ trợ sức khỏe tâm thần ở Hàn cho người Việt

Ba giờ sáng, một phòng trọ nhỏ ở Sinchon.

Bạn nằm nhìn lên trần nhà. Mai có bài thi giữa kỳ, nhưng đầu bạn không giữ nổi một dòng chữ nào. Gọi về nhà thì không dám kể, sợ bố mẹ lo. Mấy người bạn Việt quanh đây thì ai cũng đang chạy ca đêm. Và bạn tự hỏi một câu rất khó nói ra: mình đang bị gì đó thật, hay chỉ là mệt thôi?

Hàn Quốc có cả một hệ thống hỗ trợ tâm lý dành cho người nước ngoài, phần lớn là miễn phí. Vấn đề là gần như không ai nói cho bạn biết nó tồn tại.

Người nước ngoài có được tư vấn tâm lý ở Hàn Quốc không?

Có, và loại visa của bạn không phải là điều kiện. Du học sinh D-2, học viên tiếng D-4, lao động E-9 theo chương trình EPS, nhân lực chuyên môn E-7 hay vợ chồng F-6 đều dùng được các dịch vụ tư vấn công lập. Đây là điểm khác biệt lớn so với nhiều dịch vụ hành chính khác ở Hàn, nơi mỗi loại tư cách lưu trú lại có một quy định riêng.

Hệ thống này do Bộ Y tế và Phúc lợi (보건복지부) điều hành, cùng với Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Quốc gia (국립정신건강센터). Nguyên tắc của họ là sức khỏe tâm thần thuộc về y tế công cộng, nên tiêu chí là bạn đang sống ở Hàn Quốc, không phải bạn mang quốc tịch nào.

Điều khiến nhiều người Việt chùn bước không phải là quy định. Đó là ba nỗi sợ rất cụ thể: sợ không đủ tiếng Hàn để diễn tả cảm xúc, sợ tốn tiền, và sợ hồ sơ khám bệnh sẽ theo mình đến ngày gia hạn visa. Cả ba nỗi sợ đó đều có câu trả lời rõ ràng, và câu trả lời đầu tiên chỉ mất của bạn đúng một cuộc gọi.

Ba số điện thoại bạn nên lưu vào máy ngay tối nay

Nếu bạn chỉ nhớ được một con số duy nhất, hãy nhớ 109. Đây là số tổng đài tư vấn phòng chống tự tử và khủng hoảng tâm lý của Hàn Quốc, hoạt động 24 giờ mỗi ngày, miễn phí, và đã được hợp nhất từ nhiều đầu số cũ thành một số ba chữ số duy nhất cho dễ nhớ. Bạn không cần đang trong tình huống nguy cấp mới được gọi. Mất ngủ kéo dài, lo âu, kiệt sức vì công việc cũng là lý do hợp lệ.

Tổng đài tư vấn khủng hoảng tâm lý hoạt động 24/7 và tiếp nhận mọi người dân đang gặp khó khăn về tinh thần, không phân biệt quốc tịch. Nội dung tư vấn được bảo mật.

Bộ Y tế và Phúc lợi Hàn Quốc, mohw.go.kr

Số thứ hai là 1577-1366, tổng đài Danuri. Đây là đầu số hỗ trợ tiếng Việt tốt nhất trong cả hệ thống, chạy 24/7 kể cả ngày lễ Tết, và ban đầu được lập cho gia đình đa văn hóa nhưng nay tiếp nhận rộng hơn nhiều. Thông tin dịch vụ nằm trên cổng Danuri, liveinkorea.kr.

Số thứ ba là 1345, tổng đài tổng hợp dành cho người nước ngoài của Cục Xuất nhập cảnh. Tổng đài này hỗ trợ khoảng 20 ngôn ngữ và tiếng Việt là một trong những ngôn ngữ chính. Bạn dùng nó khi vấn đề tâm lý của bạn dính đến giấy tờ: sợ mất tư cách lưu trú, bị nợ lương, hoặc muốn hỏi đường đi nước bước trước khi liên hệ cơ quan y tế. Xem thêm tại immigration.go.kr.

Còn một số nữa nên biết là 129, tổng đài tư vấn phúc lợi y tế chung. Gọi điện là bước dễ nhất. Nhưng nếu bạn muốn ngồi đối diện một chuyên viên tư vấn, gặp mặt trực tiếp, hàng tuần, mà vẫn không tốn tiền, thì có một nơi hầu như không người Việt nào ở Hàn biết tới.

IMAGE_PLACEHOLDER_1

Hướng dẫn bảo hiểm y tế NHIS cho người nước ngoài ở Hàn Quốc

Trung tâm sức khỏe tâm thần quận: miễn phí, nhưng gần như không ai nói cho bạn

Mỗi quận và thành phố ở Hàn Quốc đều có một trung tâm sức khỏe tâm thần công lập, tiếng Hàn gọi là 정신건강복지센터 (jeongsin geongang bokji senteo). Cả nước có hơn 260 trung tâm như vậy, và dịch vụ sàng lọc, tư vấn cơ bản tại đây không thu phí.

Đây không phải bệnh viện. Bạn sẽ không bị kê đơn ngay trong buổi đầu. Quy trình thông thường là bạn đăng ký qua điện thoại hoặc đến trực tiếp, làm một bài đánh giá tâm lý ngắn, rồi được xếp lịch nói chuyện với chuyên viên tư vấn. Nếu tình trạng cần đến bác sĩ, trung tâm sẽ giới thiệu bạn sang cơ sở y tế, và ở nhiều địa phương còn có khoản hỗ trợ chi phí điều trị cho người thu nhập thấp.

Cách tìm trung tâm gần nhà: gõ tên quận bạn đang sống cộng với 정신건강복지센터 trên bản đồ Hàn Quốc, hoặc gọi 129 nhờ hướng dẫn. Danh sách và thông tin chuyên môn có tại 국립정신건강센터, ncmh.go.kr.

Nếu bạn là du học sinh, bạn còn một cửa nữa mà nhiều bạn bỏ quên: trung tâm tư vấn sinh viên trong trường, 학생상담센터. Trường đại học nào tại Hàn cũng có, số buổi tư vấn thường được cấp miễn phí theo học kỳ, và ngày càng nhiều trường bố trí chuyên viên nói tiếng Anh cho sinh viên quốc tế. Thông tin chung về đời sống du học sinh có trên studyinkorea.go.kr.

Câu hỏi tiếp theo mới là câu làm nhiều người Việt dừng lại giữa chừng, ngay cả khi đã tìm được địa chỉ.

Quyền lợi của du học sinh D-2 tại trường đại học Hàn Quốc

Đi khám tâm thần có bị ghi vào hồ sơ visa hay hồ sơ xin việc không?

Không. Hồ sơ khám chữa bệnh của bạn là thông tin y tế được pháp luật Hàn Quốc bảo vệ, và cơ quan xuất nhập cảnh không truy cập hồ sơ điều trị tâm thần của bạn để xét gia hạn tư cách lưu trú. Công ty tuyển dụng cũng không có quyền yêu cầu bệnh viện cung cấp lịch sử khám bệnh của bạn.

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất trong cộng đồng người Việt ở Hàn, và nó khiến rất nhiều người chịu đựng thêm nhiều tháng không cần thiết.

Về chi phí, nếu bạn đã tham gia bảo hiểm y tế quốc gia thì khám tâm thần được chi trả như mọi chuyên khoa khác. Người nước ngoài lưu trú từ 6 tháng trở lên bắt buộc tham gia Bảo hiểm Y tế Quốc dân NHIS, nên phần lớn du học sinh và lao động Việt Nam tại Hàn đều đã có thẻ. Với khám ngoại trú, tỷ lệ bạn tự trả là 30% tại phòng khám (의원), và tăng dần lên khi bạn đến bệnh viện lớn hơn, cao nhất là bệnh viện đa khoa cấp trên. Bảng tỷ lệ chi trả do Cơ quan Thẩm định Bảo hiểm Y tế HIRA công bố.

Điều duy nhất đáng cân nhắc là bảo hiểm tư nhân. Một số hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hoặc bảo hiểm thực chi tại Hàn có hỏi về tiền sử điều trị tâm thần khi bạn ký mới. Nếu bạn chỉ tư vấn tâm lý mà chưa nhận chẩn đoán bệnh, hồ sơ thường được ghi bằng mã tư vấn chứ không phải mã chẩn đoán. Bạn hoàn toàn có thể hỏi thẳng bác sĩ điều này ngay trong buổi khám đầu tiên, và bác sĩ có nghĩa vụ giải thích cho bạn.

Vậy còn rào cản cuối cùng, cái mà không quy định nào gỡ giúp bạn được: ngôn ngữ.

IMAGE_PLACEHOLDER_2

Tìm bác sĩ và nhà trị liệu nói tiếng Anh hoặc tiếng Việt ở đâu

Có ba con đường, và bạn nên đi theo đúng thứ tự này.

Đường thứ nhất là phiên dịch qua tổng đài. Bạn gọi 1345, trình bày rằng bạn cần hỗ trợ y tế, và tổng đài viên nói tiếng Việt sẽ kết nối ba bên với cơ sở y tế. Cách này miễn phí và dùng được ngay hôm nay. Với các vấn đề liên quan đến gia đình, hôn nhân, bạo lực, tổng đài Danuri 1577-1366 có phiên dịch tiếng Việt trực 24/7.

Đường thứ hai là trung tâm hỗ trợ người nước ngoài tại địa phương và trung tâm gia đình đa văn hóa. Nhiều nơi ở Seoul, Gyeonggi, Ansan, Incheon có chương trình tư vấn tâm lý riêng cho người nhập cư, một số nơi có tư vấn viên là người Việt hoặc người Hàn gốc Việt. Cổng liveinkorea.kr liệt kê các trung tâm này theo khu vực.

Đường thứ ba là bệnh viện quốc tế. Các bệnh viện lớn tại Seoul có phòng khám quốc tế với bác sĩ và điều phối viên nói tiếng Anh, phù hợp nếu bạn cần điều trị lo âu hoặc trầm cảm lâu dài và muốn trao đổi trực tiếp với bác sĩ mà không qua phiên dịch. Chi phí vẫn được NHIS chi trả, nhưng phí phiên dịch riêng ở khu vực tư nhân thì không.

Một lưu ý dành cho lao động E-9 và E-7: nếu áp lực tâm lý của bạn bắt nguồn từ nơi làm việc, ví dụ bị nợ lương, làm quá giờ hoặc bị đối xử bất công, thì hai việc nên làm song song. Vừa tìm hỗ trợ tâm lý, vừa liên hệ Bộ Lao động và Việc làm (고용노동부) qua tổng đài 1350. Giải quyết được gốc rễ thì buổi tư vấn mới có chỗ để phát huy tác dụng.

Và nếu bạn rơi vào tình huống nghiêm trọng, cần người thân ở Việt Nam biết hoặc cần hỗ trợ lãnh sự, hãy nhớ rằng thông tin liên hệ chính thức giữa hai nước có trên trang Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam, overseas.mofa.go.kr/vn-ko.

Quyền lợi lao động E-9 và cách xử lý khi bị nợ lương ở Hàn Quốc

Tóm lại

Bạn đang ở một đất nước có sẵn hệ thống hỗ trợ, và bạn có quyền dùng nó ngay tối nay.

Hãy làm ba việc theo thứ tự. Lưu 109 vào danh bạ trước khi bạn cần đến nó. Gọi 1577-1366 nếu bạn muốn nói bằng tiếng Việt, hoặc 1345 nếu vấn đề dính đến giấy tờ và công việc. Sau đó tìm 정신건강복지센터 của quận bạn đang sống, một trong hơn 260 trung tâm trên cả nước, để đặt lịch tư vấn miễn phí.

Nếu cần đến bác sĩ, thẻ NHIS của bạn đã lo phần lớn hóa đơn, bạn chỉ trả 30% khi khám ngoại trú ở phòng khám. Và hồ sơ đó không đi theo bạn đến quầy gia hạn visa.

Một cuộc gọi ba chữ số. Đó là toàn bộ khoảng cách giữa đêm nay và sáng mai.